خدایگان در نشست خبری دستاوردهای بنیاد ملی نخبگان و برنامه‌های آينده بنیاد: بودجه بنیاد در سالجاری حدود ۵۰۰ میلیارد تومان است که کمتر از بودجه یک پژوهشگاه است

قائم‌ مقام بنیاد ملی نخبگان گفت: هر نخبه‌ای که از کشور مهاجرت می‌کند، به طور متوسط ۱۱۰ میلیارد تومان هزینه به کشور تحمیل می‌کند.

به گزارش خبرنگار دانش و فناوری اخبار کسب و کار، نشست خبری «دستاوردهای بنیاد ملی نخبگان در سالی که گذشت و برنامه‌های این بنیاد در سال آینده»، بعد از ظهر امروز یکشنبه ۲۶ مردادماه ۱۴۰۴، با حضور دکتر سعید خدایگان، قائم‌ مقام بنیاد ملی نخبگان، جمعی از معاونان و مدیران بنیاد و اصحاب رسانه، در سالن جلسات بنیاد ملی نخبگان برگزار شد.

سعید خدایگان قائم‌ مقام بنیاد ملی نخبگان

سعید خدایگان، قائم‌ مقام بنیاد ملی نخبگان، در ابتدای این نشست خبری، پیرامون سند بالادستی نخبگان و بنیاد ملی نخبگان گفت: سند راهبردی امور نخبگان یک سند بالادستی است که مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی به شمار می‌آید و مخاطب آن صرفاً بنیاد ملی نخبگان نیست. با این حال، بنیاد مکلف شده است که سیاست‌های امور نخبگان را در هیئت امنای خود تصویب و به سایر دستگاه‌ها ابلاغ کرده و بر اجرای آن‌ها نظارت کند.

وی در ادامه گفت: تقریباً تمام طرح‌های ما یک مقدمه دارند که در آن هدف کلان، راهبرد و اقدام مشخص می‌شود. برای این منظور، ما یک اطلس تعریف کرده‌ایم که تمامی مأموریت‌ها، اهداف کلان و اقدامات را ریز شده در باکس‌هایی مشخص کرده است تا برنامه و طرح‌ها به صورت کامل در پازل اجرا قرار بگیرند.

قائم‌ مقام بنیاد ملی نخبگان، تصریح کرد: برخی مأموریت‌ها به صورت عمومی تعریف شده‌اند و در هر دوره‌ای برخی از آن‌ها در اولویت بالاتری قرار می‌گیرند. در این دوره، جذب و نگهداشت نخبگان اهمیت ویژه‌ای دارد.

خدایگان اظهار داشت: واقعیت این است که نمی‌توان صورت مسئله را پاک کرد اگر یک نخبه که دوره دکتری خود را در خارج از کشور گذرانده، به ازای هزینه‌ای بالغ بر ۱۱۰ میلیارد تومان که برای تحصیل و رشد او صرف شده است، اگر خارج شود، کشور از بازدهی و پرفورمنس آینده او محروم می‌ماند. همین موضوع در مورد اعضای هیئت علمی نیز صدق می‌کند؛ ۷۰ نفر از اعضای هیئت علمی دانشگاه‌های برتر کشور در دو سال گذشته کشور را ترک کرده‌اند.

وی تصریح کرد: ما برای رفع این مشکل، اولویت‌بندی و تسهیل فرآیند جذب نخبگان را در دستور کار قرار داده‌ایم. هدف این است که نخبه فارغ‌التحصیل برجسته از دانشگاه معتبر، به جای انتظار دو ساله برای جذب، بتواند در کمتر از سه ماه مراحل جذب را طی کند. این اقدامات نشان می‌دهد که مسائل مالی تنها انگیزه نیست و بسیاری از نخبگان برای خدمت به کشور و استان‌های کمتر برخوردار آمده‌اند.

قائم‌ مقام بنیاد ملی نخبگان، پیرامون اینکه، آیا معادل بنیاد ملی نخبگان در دیگر کشورها وجود دارد یا نه، اظهار داشت: به صورت کلی، خیر. هیچ کشوری مشابه بنیاد ملی نخبگان و حتی مدرسه سمپاد ندارد. در دنیا برنامه‌های زیادی برای شناسایی و رشد نخبگان وجود دارد؛ اما معمولاً با نام‌های دیگر و در قالب مراکز خصوصی یا دولتی اجرا می‌شوند.

خدایگان ادامه داد: ما نیز افراد نخبه را شناسایی کرده و در یک برنامه رشد متمرکز قرار می‌دهیم. این برنامه‌ها در دنیا مشابه برنامه‌های تلنتیک چین یا سایر کشورهای پیشرفته است، هرچند نام و ساختار آن متفاوت است و شاید اسم آن بنیاد ملی نخبگان نباشد.

وی تکریم و معرفی نخبگان به جامعه را از مأموریت‌های اصلی بنیاد دانست و گفت: در سال گذشته ۲۵۰ مورد تکریم و الگوسازی در سراسر کشور انجام شده است. همچنین، جایزه علامه طباطبائی پس از سال‌ها احیا شد و در اردیبهشت‌ماه امسال با حضور رئیس‌جمهور، ۲۰ نخبه برجسته کشور مورد تقدیر قرار گرفتند.

قائم‌ مقام بنیاد ملی نخبگان، با اشاره به وجود سند راهبردی امور نخبگان به عنوان سند بالادستی تأکید کرد: همه طرح‌ها ذیل این سند و با اهداف مشخص تعریف می‌شوند.

خدایگان، درباره هزینه‌های مهاجرت نخبگان گفت: هر نخبه‌ای که از کشور مهاجرت می‌کند، به طور متوسط ۱۱۰ میلیارد تومان هزینه به کشور تحمیل می‌کند.

وی بودجه بنیاد در سال جاری را حدود ۵۰۰ میلیارد تومان دانست که به گفته او، کمتر از بودجه یک پژوهشگاه متوسط است. در حالی که مأموریت بنیاد ملی و دربرگیرنده همه اقشار جامعه نخبگانی است و تنها ۲۸۵ نیروی انسانی در سراسر کشور دارد.

قائم‌ مقام بنیاد ملی نخبگان، تأکید کرد: برای انجام مأموریت‌ها به حداقل ۶ هزار میلیارد تومان بودجه نیاز است.

وی «شناسایی، توانمندسازی، توسعه و اثرگذاری و شبکه‌سازی»، «جذب و نگهداشت نخبگان» و «تکریم و الگوسازی نخبگان» را از ماموریت‌های این نهاد دانست و اظهار کرد: ذیل هر یک از این اهداف برنامه‌هایی تعریف شده؛ ضمن آنکه برای حمایت از نخبگان «هرم‌ نخبگی» شامل دانش آموزان، دانشجویان، دانش آموختگان، سرآمدان و نخبگان را تشکیل دادیم و برای هر یک از سطوح این هرم، برنامه طرح‌هایی تعریف شده است.

طرح های بنیاد ملی نخبگان:

طرح مرحوم کاظمی

خدایگان، طرح مرحوم کاظمی آشتیانی را از جمله طرح های حمایت از اساتید جوان دانست و افزود: این طرح ویژه اعضای هیئت علمی جوان (تا ۵ سال پس از استخدام) است و به آنها کمک‌ هزینه راه‌اندازی فعالیت پژوهشی اختصاص می‌دهد.

وی افزود: گرنت اولیه که پیشتر ۱۰۰ میلیون تومان بود، از ابتدای سال ۱۴۰۳ به ۳۰۰ میلیون تومان افزایش یافته است. تاکنون ۱۴۸ نفر از این تسهیلات بهره‌مند شده‌اند.

طرح‌ شهاب

خدایگان، طرح شهاب ویژه حمایت از دانش آموزان مستعد و نخبه را از جمله حمایت‌های بنیاد ملی نخبگان عنوان کرد و یادآور شد: این برنامه ناظر بر حمایت از دانش آموزان و به منظور شناسایی و هدایت استعدادهای برتر تعریف شده است که با همکاری وزارت آموزش و پرورش اجرایی می‌شود.

قائم مقام بنیاد ملی نخبگان افزود: در این طرح معلمان مدارس در طول یک سال وضعیت تحصیلی دانش آموزان را در طول سال ارزیابی و دانش آموزان برتر را معرفی می کنند. بر این اساس امسال ۴ میلیون و ۲۳۳ هزار دانش آموز از ۷۲۰ منطقه کشور شناسایی شدند.

طرح شهید وزوایی

خدایگان، تمرکز طرح شهید وزوایی را شناسایی و حمایت از دانشجویان برتر و ارتقای سطح علمی آنها ذکر کرد و گفت: یکی از اقدامات دولت چهاردهم، بررسی کلیه ۲۶ طرح اجرا شده در بنیاد است که بر اساس نظرسنجی‌های انجام شده، یکی از طرح هایی که مورد استقبال قرار گرفت طرح شهید وزوایی بوده است.

وی افزود: در این طرح دانشجویان که دارای استعدادهای خاص، برگزیدگان المپیادهای علمی، نفرات برتر کنکور و یا دارای سوابق تحصیلی درخشان بودند، شناسایی شدند و طرح‌هایی برای توانمندسازی آنها اعطا می‌شود.

به گفته وی در این دوره‌ها به دانشجویان کارشناسی مبلغ ۴۰ میلیون تومان، کارشناسی ارشد ۵۵ میلیون تومان و دکتری ۷۰ میلیون تومان اعطا خواهد شد.

خدایگان تاکید کرد: در یک سال گذشته ۲۴۷۲ نفر از دانشجویان مستعد شناسایی شدند.

طرح پژوهش یار

قائم مقام بنیاد ملی نخبگان، اجرای طرح پژوهش یار را از یک سال گذشته دانست و گفت: بر خلاف کشورهای پیشرفته که دانشجویان دکتری حقوق دریافت می کنند، در کشور این امر حاکم نیست و باعث شده که خیلی از دانشجویانی که در این مقطع تحصیلی می کنند با توجه به اینکه در سن تشکیل خانواده هستند، تمرکز آنها بر روی امور پژوهشی بدون درآمد، کار را برای آنها سخت خواهد کرد.

وی افزود: ما با توجه به ماموریت بنیاد، طرح پژوهش یار را برای دانشجویان تمام وقت دکتری اجرایی کردیم و طی آن دانشجویان تمام وقت که دارای پتانسیل علمی هستند، شناسایی می‌شوند و ماهانه حقوق ۱۵ میلیون تومانی دریافت خواهند کرد.

طرح احمدی روشن

خدایگان، طرح احمدی روشن را طرح دانشجویی و در راستای توانمندسازی دانشجویان، ایجاد هسته‌های مسأله محور و شبکه‌سازی توصیف کرد و افزود: شبکه‌سازی از اهداف اصلی این طرح به شمار می رود و بر این اساس دانشجویان شناسایی و در قالب هسته‌های مسأله محور با محوریت یکی از اساتید برجسته قرار می‌گیرند.

وی ادامه داد: دانشجویان در قالب این هسته‌های مسأله محور به حل مسائل کشور کمک می‌کنند.

قائم مقام بنیاد ملی نخبگان، خاطرنشان کرد: ۱۵۶۲ دانشجو در قالب این طرح شناسایی شدند و ۲۵۶ حلقه حل مسأله تشکیل شد. برای این هسته‌ها ۱۳۷ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان اختصاص داده شد.

وی تقویت توانمندی دانشجویان برای حل مسأله را از اهداف اجرای این طرح نام برد و ادامه داد: یکی از موفقیت‌های این طرح احیای برخی از کارخانه‌های استان فارس بوده است.

طرح مرحوم اژه‌ای

وی حمایت از استعدادهای برتر در رشته‌های اولویت‌دار را از اهداف اجرای طرح مرحوم‌ اژه‌ای نام برد و گفت: در این طرح افرادی که علاقه‌مند به تحصیل در رشته‌های اولویت‌دار هستند، از دوره کارشناسی تا دکتری مورد حمایت بنیاد قرار می‌گیرند.

خدایگان، با بیان اینکه در یک سال اخیر ۲۰ نفر در رشته‌های اولویت‌دار هدایت شده‌اند، تعداد رشته‌های اولویت‌دار را ۱۰ رشته دانست.

طرح شهید چمران

قائم مقام بنیاد ملی نخبگان حمایت از دانش‌آموختگان دکتر و تشویق آنها برای ورود به دوره پسادکتری را از اهداف طرح مرحوم اژه‌ای عنوان کرد و افزود: فردی که فارغ‌التحصیل دوره دکتری است تا پیدا کردن شغل مناسب ممکن است پویایی خود را از دست بدهد؛ از این رو طرح پسادکتری تعریف شده تا این دانش آموختگان پویایی خود را از دست ندهند.

وی افزود: ۶۰ نفر از دانش آموختگان دکتری از این طرح بهره برداری کردند.

طرح شهید صیاد شیرازی

قائم مقام بنیاد ملی نخبگان، طرح شهید صیاد شیرازی را طرح نظام وظیفه نخبگان توصیف کرد و ادامه داد: افرادی که دارای استعدادهای برتر هستند از طریق طرح شهید صیاد شیرازی شناسایی و به ستاد کل نیروهای مسلح معرفی می شوند تا دوره خدمت خود را در حوزه های تخصصی بگذرانند و یکی از مشکلات کشور را مرتفع کنند.

طرح هیات اندیشه‌ورز

خدایگان، طرح هیات‌های اندیشه‌ورز را از طرح‌هایی دانست که با رویکرد شبکه‌سازی برای حل مسأله با تفکر گروهی تعریف شده است.

وی افزود: این طرح با رویکرد آموزش جمعی و ارائه راهکارهاست و در یک سال گذشته از ۵۲ هیات اندیشه ورز حمایت شده است.

طرح‌های جذب و نگهداشت نخبگان

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان، در تشریح برنامه‌ها و سیاست‌های این بنیاد در حوزه جذب و نگهداشت نخبگان گفت: مهم‌ترین مأموریت بنیاد در شرایط کنونی کشور، جذب و نگهداشت نخبگان است.

به گفته وی، اگرچه بازگشت نخبگان خارج‌نشین نیز حائز اهمیت است؛ اما حفظ نخبگان داخلی در اولویت قرار دارد.

وی با اشاره به معیشت به عنوان اصلی‌ترین دغدغه جامعه نخبگانی، تأکید کرد که اشتغال و مسکن، دو محور کلیدی در سیاست‌های بنیاد هستند.

طرح «شهید شهریاری» یا «جهت»

وی با اشاره به طرح جذب اعضای هیئت علمی توانمند در قالب «شهید شهریاری» (جهت) افزود: طی ۱۰ سال گذشته حدود ۱۴ هزار متقاضی برای این طرح ثبت‌نام کرده‌اند که در نهایت ۱۰۹۷ نفر جذب دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی شده‌اند.

به گفته وی، در یک سال گذشته نیز ۲۵۶ نفر دیگر در دانشگاه‌ها به این شیوه جذب شده‌اند.

خدایگان تأکید کرد: ۳۵ درصد جذب‌شدگان از دانش‌ آموختگان خارج از کشور و ۶۵ درصد از داخل کشور بوده‌اند. همچنین، حدود ۲۰۰ نفر از دانشگاه‌های زیر رتبه ۱۰۰ جهان جذب شدند؛ به گونه‌ای که تنها از دانشگاه استنفورد ۱۰ نفر به این طرح پیوسته‌اند.

وی افزود: امسال برای نخستین بار این طرح به‌صورت فراخوان عمومی برگزار شد و در مدت دو هفته (۱۵ تا ۳۱ اردیبهشت) ۲۰۶۶ متقاضی ثبت‌نام کردند. تاکنون نیز ۱۶۸۰ پرونده بررسی و تعیین تکلیف شده و مقرر است در فراخوان دوم (شهریورماه) همه پرونده‌ها بررسی شود.

طرح‌ جذب خصوصی

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان از طراحی طرح جذب در بخش خصوصی خبر داد و گفت: این طرح مراحل پایانی تدوین خود را طی می‌کند و پیش‌بینی می‌شود با استقبال گسترده شرکت‌های خصوصی مواجه شود. بر اساس این طرح، نخبگان متناسب با تخصص خود به صنایع معرفی می‌شوند و هزینه‌های مربوط به جذب آنان از طریق اعتبار مالیاتی برای شرکت‌ها جبران خواهد شد.

طرح‌ جذب همیار صنعت

وی همچنین از اجرای طرح همیار صنعت در استان‌ها خبر داد که طی آن صنایع مسائل خود را در قالب قرارداد به بنیاد ارائه می‌کنند و تیم‌های تخصصی نخبه این مشکلات را حل خواهند کرد. بودجه این طرح نیز از محل اعتبار مالیاتی تأمین می‌شود.

طرح مسکن نخبگان

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان مهم‌ترین چالش نخبگان را مسکن دانست و گفت: از ابتدای دولت چهاردهم کمیته مسکن نخبگان تشکیل شده و تاکنون ۲۸۱۵ واحد یا زمین مسکونی در اختیار نخبگان قرار گرفته است.

وی افزود: جامعه هدف این طرح بیشتر اعضای هیئت علمی جوان هستند که به دلیل حقوق پایین با مشکلات جدی در تأمین مسکن روبه‌رو می‌شوند.

به گفته او، در کشور حدود ۵۵۵۰ نفر عضو هیئت علمی جوان شناسایی شده‌اند که تنها در تهران ۱۲۰۰ نفر از آنها نیازمند حمایت فوری هستند.

خدایگان، از تشکیل کارگروه مشترک با معاون اول رئیس‌جمهور، وزارت علوم، وزارت بهداشت، وزارت راه و شهرسازی و بانک مرکزی خبر داد که مأموریت آن اجرایی‌سازی ماده ۸ مصوبه هیئت وزیران درباره مسکن نخبگان است.

وی از پیگیری طرح‌های جایگزین برای تأمین منابع خبر داد و گفت: یکی از برنامه‌های جدید، وقف و خیر علمی است که با همکاری سازمان اوقاف دنبال می‌شود تا از محل وقف، منابع جدیدی برای حمایت از نخبگان جذب شود.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان تأکید کرد: بنیاد با اجرای طرح جهت، تنها نقش تسهیل‌گر و تسریع‌کننده دارد و هیچ‌گونه مداخله در روند جذب هیئت علمی دانشگاه‌ها نمی‌کند.

خدایگان، در پايان سخنان خود افزود: ارزیابی‌ها توسط ۷ کارگروه تخصصی از برجسته‌ترین اساتید کشور انجام می‌شود و تنها ۷ درصد متقاضیان تأیید می‌شوند. جالب آن‌که ۹۵ درصد افراد تأییدشده توسط بنیاد، نهایتاً جذب دانشگاه‌ها می‌شوند. بر اساس آیین‌نامه شورای عالی انقلاب فرهنگی، روند جذب باید حداکثر ۳ ماه طول بکشد و بنیاد در تلاش است و مطلوب ما برای جذب نخبگان در دانشگاه‌ها رسیدن فرایند جذب در مدت ۳ ماه است.

خبرنگار: کوروش جم